Przejdź do treści głównej

Problemy z pożytkiem

autor(ka): Radek Skiba Klon/Jawor
2002-07-04, 12:37
archiwalne
Kapitał żelazny, nadzór nad organizacjami, skład Rady Działalności Pożytku Publicznego to niektóre z budzących kontrowersje zapisów, jakie znalazły się w projekcie ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie oraz ustawie Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i wolontariacie.
Trwają prace parlamentarne nad rządowym projektem ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie oraz ustawą Przepisy wprowadzające ustawę o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Obie te ustawy wprowadzają wiele regulacji prawnych istotnych z punktu widzenia funkcjonowania organizacji pozarządowych. W tym opracowaniu chciałbym przedstawić szereg kwestii spornych, wywołujących kontrowersje w środowisku organizacji pozarządowych. Mam nadzieję, że mój tekst zachęci Państwa do wyrażenia swojej opinii na temat ustawy.

KAPITAŁ ŻELAZNY (ENDOWMENT)

Rządowy projekt ustawy nie dopuszcza możliwości inwestowania przez organizacje pozarządowe, bez konieczności płacenia podatku dochodowego, w inne papiery wartościowe niż obligacje Skarbu Państwa i obligacje samorządu terytorialnego oraz bony skarbowe. W świetle orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 2002 r. w sprawie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej proponowany zapis oznacza, że zwolnienie podatkowe określone w art. 17 ust. 1 pkt 4), i 4 a) dotyczące organizacji pozarządowych oraz organizacji kościelnych zostanie znacznie ograniczone. Również w stosunku do organizacji, które uzyskają status organizacji pożytku publicznego, stosować się będą takie same ograniczenia. Należy zauważyć, że proponowany zapis jest szczególnie niekorzystny dla organizacji, które chciałyby utworzyć tak zwany „kapitał żelazny”. Jego istotą jest ulokowanie pewnej nienaruszalnej części kapitału w korzystnych inwestycjach i papierach wartościowych, z których dochód jest następnie przeznaczany na cele statutowe. W ten sposób organizacje zabezpieczają stabilne finansowanie prowadzonych przez siebie programów. Przeciwnicy ograniczenia dotychczasowego zwolnienia wskazują, że zmuszanie ich, przy pomocy mechanizmów podatkowych, do lokowania środków finansowych w papiery rządowe i samorządowe nie ma uzasadnienia ekonomicznego i jest szkodliwe, ponieważ na rynku jest wiele innych, dających wyższą stopę zwrotu, instrumentów finansowych.

PODATEK OD TOWARÓW I USŁUG

Ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie przewiduje szereg przywilejów fiskalnych, w tym podatkowych dla organizacji pożytku publicznego. Na podstawie art. 22 ustawy organizacjom pożytku publicznego przysługują zwolnienia od podatku dochodowego od osób prawnych, podatku od nieruchomości, podatku od czynności cywilnoprawnych, opłaty skarbowej, opłat sądowych. Wśród tych zwolnień brakuje więc zwolnienia z podatku od towarów i usług, który jest przecież jednym z najsilniejszych obciążeń fiskalnych.

UPRAWNIENIA MINISTRA PRACY

Rejestracja organizacji pożytku publicznego

Organizacje pozarządowe, aby uzyskać status organizacji pożytku publicznego muszą spełnić przewidziane przez ustawę wymagania oraz złożyć wniosek o wpis do odpowiedniego rejestru. Rejestr organizacji pożytku publicznego prowadzić ma Krajowy Rejestr Sądowy. Jednakże w pierwszym roku po wejściu w życie ustawy, jako rozwiązanie tymczasowe, przewidziano prowadzenie rejestru przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Przez pierwszy rok to właśnie minister będzie decydował, która organizacja może zostać uznana za organizację pożytku publicznego, a która nie spełnia ustawowych kryteriów. Rozwiązanie to budzi sporo wątpliwości i obaw. Po pierwsze, minister nie jest bez wątpienia osobą niezależną politycznie i wobec tego mogą pojawić się obawy, iż nie będzie działał obiektywnie. Po drugie, po utworzeniu odpowiedniego rejestru w KRS powstanie problem przerejestrowania organizacji pożytku publicznego z „listy ministerialnej” do rejestru w KRS. Praktycznie organizacje będą musiały przejść proces rejestracyjny raz jeszcze (jeszcze raz składać wnioski, sprawozdania, statuty i inne dokumenty). Dlatego też proponuje się, aby zrezygnować z okresu przejściowego i od razu powierzyć obowiązki rejestracyjne sądowi. Powstaje pytanie, czy KRS będzie w stanie przygotować się do tej operacji do końca roku.

Nadzór nad organizacjami

Nadzór nad działalnością organizacji pozarządowych (w zakresie realizacji zadań publicznych) oraz organizacji pożytku publicznego zgodnie z art. 27 sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Tymczasem działalność organizacji pozarządowych jest już nadzorowana przez różne podmioty na mocy innych przepisów. I tak na przykład nadzór nad fundacjami sprawują właściwi ministrowie, a jeżeli fundacja działa na terenie jednego województwa także wojewodowie, na podstawie ustawy o fundacjach. Stowarzyszenia są nadzorowane przez wojewodów lub starostów zgodnie z przepisami Prawa o stowarzyszeniach. Ponadto każda organizacja realizująca zadania publiczne i korzystająca ze środków budżetowych lub samorządowych jest kontrolowana w tym zakresie przez podmiot udzielający dotacji. Dlatego też można zastanawiać się czy konieczne jest wprowadzanie jeszcze jednego organu nadzorczego.
W wypadku, kiedy uznamy jednak, że nadzór ministra pracy jest konieczny, należy zastanowić się, jakie konkretne uprawnienia powinien on posiadać. Wydaje się, że minister powinien jedynie wnioskować do sądu rejestrowego o wykreślenie organizacji z rejestru organizacji pożytku publicznego. Do niezawisłego sądu powinna należeć decyzja czy wniosek ministra uwzględnić czy też uznać go za bezzasadny. Przepisy ustawy Prawo o stowarzyszeniach w art. 25 – 32 przewiduje taki właśnie tryb postępowania wobec stowarzyszeń i wydaje się, że ten model postępowania powinien być rozciągnięty na organizacje pożytku publicznego z tym, że sąd nie mógłby orzec rozwiązania organizacji a jedynie wykreślenie jej z rejestru organizacji pożytku publicznego.
Rozwiązanie to wydaje się o tyle słuszne, że zgodnie z art. 30 projektowanej ustawy organ kontrolny wzywa organizacje do usunięcia uchybień stwierdzonych w wyniku kontroli, a w razie ich nieusunięcia może wystąpić o wykreślenie organizacji pożytku publicznego z rejestru. Z pewnością w praktyce dojdzie do sporów pomiędzy organem nadzorującym a organizacją czy doszło do usunięcia uchybień stwierdzonych podczas kontroli. Dobrze by było, gdyby spór ten rozstrzygał niezawisły sąd.

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA

Skomplikowanym problemem natury prawnej i ustrojowej jest rozstrzygnięcie, czy i w jakim zakresie organizacje pożytku publicznego będą mogły prowadzić działalność gospodarczą. Obecnie projekt ustawy stanowi, że nie można prowadzić działalności pożytku publicznego i działalności gospodarczej w odniesieniu do tego samego przedmiotu działalności. Niektóre organizacje uważają ten zapis za dyskryminujący. Dla wielu z nich dochody z prowadzonej działalności są znaczącym źródłem dochodu, a rozgraniczenie działalności statutowej i gospodarczej nie ma uzasadnienia ekonomicznego. Może więc należałoby zrezygnować z tego zastrzeżenia limitując działalność gospodarczą organizacji pożytku publicznego w inny sposób. Rozwiązaniem może być ograniczenie rozmiaru działalności gospodarczej tych organizacji lub zablokowanie możliwości wyprowadzania zysków poza organizację i przeznaczania ich na cele inne niż statutowe.

SKŁAD RADY DZIAŁALNOŚCI POŻYTKU PUBLICZNEGO

Omawiana ustawa, w obecnym kształcie, przewiduje powołanie Rady Działalności Pożytku Publicznego jako organu opiniodawczo – doradczego oraz pomocniczego ministra pracy. W skład Rady wejdzie dziesięciu przedstawicieli organów administracji oraz dziesięciu przedstawicieli organizacji pozarządowych. W trakcie debaty sejmowej pojawiła się propozycja zmiany składu Rady. Pierwsza propozycja dotyczyła zwiększenia liczby przedstawicieli organizacji, tak, aby stanowili oni większość w Radzie, a druga zmiany sposobu wyłaniania reprezentantów organizacji pozarządowych. Obecnie bowiem, zgodnie z przedstawionym projektem ustawy, członków reprezentujących organizacje pozarządowe powołuje minister spośród kandydatów zgłoszonych przez te organizacje. W tej sytuacji środowisko organizacji pozarządowych jako całość musi wybrać swoich przedstawicieli. Zgłoszona propozycja dotyczyła jednakże postulatu, aby reprezentantów organizacji pozarządowych w Radzie było tylu, ile jest sfer działalności pożytku publicznego, czyli w chwili obecnej szesnastu. Istnieje jednak niebezpieczeństwo, że organizacje będą naciskały na dodawanie kolejnych kategorii działalności pożytku publicznego, aby móc wystawić swoich przedstawicieli oraz, że przedstawiciele powołani w skład Rady nie będą prezentować stanowiska całości „trzeciego sektora”, lecz jedynie interesy branżowe.

WOLONTARIAT

Wiele kontrowersji wzbudzają regulacje dotyczące wolontariatu. Obawy wiążą się z zakresem obowiązków nakładanych przez ustawę na organizacje korzystające z pracy wolontariuszy. Niektórzy uważają, że nie podołają obciążeniom finansowym związanym z zatrudnianiem wolontariuszy, takimi jak konieczność zwrotu kosztów podróży lub wypłata diet w wypadku wyjazdów zagranicznych oraz kosztów zapewnienia wolontariuszowi bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w szczególności badań lekarskich, środków ochrony indywidualnej oraz szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, jeżeli wolontariusz wykonuje świadczenie w obecności innych osób.
Podnoszony jest również zarzut, że ponieważ prawne uregulowanie wolontariatu powoduje konieczność każdorazowego podpisywania stosownych umów z osobami pragnącymi pracować wolontarystycznie, po wejściu w życie ustawy, nie będzie już miejsca na wolontariat spontaniczny, doraźny, „prawdziwy”.


Z pewnością w projekcie ustawy o działalności pożytku publicznego można znaleźć jeszcze więcej zapisów kontrowersyjnych, wzbudzających emocje, niejednoznacznych, bądź z punktu widzenia poszczególnych organizacji niekorzystnych. Jeżeli dostrzegacie Państwo potrzebę zmian w ustawie, bardzo prosimy o komentarz.

Źródło: inf.własna
Data wydarzenia: 2002-07-04
Uwaga! Przedruk, kopiowanie, skracanie, wykorzystanie tekstów (lub ich fragmentów) publikowanych w portalu www.ngo.pl w innych mediach lub w innych serwisach internetowych wymaga zgody Redakcji portalu!
Wyraź opinię 0 0

Skomentuj

KOMENTARZE

  • [+] Rozwiń komentarz działalność gospodarcza ~$row.object.author 07.03.2004, 01:54 Moim zdaniem zapis w ustawie dotyczący działalnści gospodarczej prowadzonej przez organizacje pożytku publicznego jest conajmniej dziwny w naszych realiach.
    Pracuję od 1997 roku w stowarzyszeniu, w małym prowincjonalym miasteczku, to jeszcze nie sciana wschodnia, już nawet nie przedmieścia Warszawy.
    Zastanawiam się, jak może działać masze stowarzyszenie, z czego ma się utrzymać, gdy zaistnieje ustawowy zakaz prowadzenia działalności godpodarczej w odniesieniu do tego samego przedmiotu działalności w przypadku organizacji pożytku publicznego.
    Jak każda firma, organizacja wyspecjalizowaliśmy się w pewnej dziedzinie/ szkolenia, podnoszenie kwalifikacji zawodowych, przekwalifikowanie itp/, osiągnęliśmy określony poziom, zdobyliśmy zaufanie, mamy potencjał i doświadczenie w prowadzeniu tego typu usług zarówno komercyjnych jak i nieodpłatnych. I od teraz np. aby dobrze, na odpowiednim poziomie wykonać projekt związany z przekwalifikaniem bezrobotnych w ramach działalnosci niekomercyjnej musielibyśmy się zająć np działalnścią gospodarczą związaną handlem .Największe straty poniesiemy w ludziach. Stworzenie zespołu to także lata pracy i doświadczenia.Działalnością gospodarczą zarabiamy na "wkład własny" do prowadzonych przez nas projektów niekomercyjnych.
    Gwarantuje nam to pewnego rodzaju niezależność, i stwarza możliwość jakiegokolwiek działania na rzecz społeczności lokalnej.
    Upolitycznienie samorządów i ich troska o własne profity dawno przyćmiły wiele należnych im działań. Teraz w zależności od przysłowiowego " widzimisię" dostanę dofinansowanie lub nie np ze Starostwa, a szybkośc działania, zmiany w budżecie powiatu wymagają czasu. Brak środków własnych praktycznie wyeliminuje organizacje z wyścigu o dofinansowanie projektów.
    Nie łudzmy się pieniądze nie będą płynęły drzwiami i oknami od sponsorów, gdyż społeczeństwo musi "sponsorować" sobie coraz więcej obaszrów swojego życia.
    Prywatnie jestem za młodą i zbyt dobrze wykształconą osobą, żeby żebrać, co tu ukrywać min na swoją pensję.
    ODPOWIEDZ

Redakcja www.ngo.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy

  • federalizacja, sieciowanie
  • prawo
  • wolontariat
  • wolontariusze